Zarafetin sporu buz pateni!
Çoğumuz buz üzerinde duramazken durmayı becerip koşanlar, koşmayı becerip zıplayanlar, dönenler, dans edenler de var. Buz pateni öyle bir spor ki izleyenlere sanki bir spor müsabakası değil de bir tiyatro oyunu, müzikal ya da dans şovu sunuyor. Birbirinden estetik hareketler, müzik, kıyafetler ve kuğu gibi süzülen patenciler... Bir oturuyorsun TV başına bir daha ayrılamıyorsun; bir tane daha izleyeyim, bir tane daha izleyeyim diye diye yarışmanın bir bakmışsın sonu gelmiş.
Gerçekten buz patenini bir futbol bir basketbol gibi klasik sporlarla karşılaştırdığımızda aradaki fark hemen gözümüze çarpıyor. Buz pateni sporcularının spor yapmalarının yanında zarafetleri ve performanslarda sanat öğeleri de sergilemeleri bu sporu diğerlerinden ayırıyor ve sanki aristokratik bir hava katıyor.
İçerdiği estetik ve artistik ögeler bakımından farkını ilk bakışta gösteriyor bu spor. Zaten çoğu patenci de artistik yönlerini geliştirebilmek için bir antrenörün yanında bir koreograf ile de çalışıyorlar. Yani yaptıkları, sporu sanatla birleştirmek. Ayrıca kıyafet ve müzik seçimleri de artistik açıdan ne denli titiz olduklarının diğer göstergeleri.
Nedir, ne değildir?
Buz pateni hobi olarak her yaşta yapılabilecek bir spor. İstediğin zaman bir buz pateni pistine gidip, ayağına patenleri takıp kaymaya başlayabilirsin. Aman ha dikkat et, kaymak bu kadar da kolay değil. Fakat profesyonel olabilmek için bu spora başlama yaşı 4 veya 5. Tüm başarılı sporculara baktığımızda ne kadar erken yaşlarda kaymaya başladıklarını görebiliyoruz.
Biraz geçmişe gidersek bu sporun uzun bir tarihi olduğunu görüyoruz. Özellikle içinde göller olan şehirlerde bu spor yaygın olarak yapılırmış. İlk patenler de hayvan kemiklerinden yapılmış ve insanlar bu kemikleri ayakkabılarına bağlayarak bu ilkel patenleri yapmışlar. Tabii bu uzun zaman diliminde patenler de büyük evrim geçirmişler. Şimdi deri paten ayakkabılarının altına 3-4 mm genişliğinde çelikler vidalanıyor ve bu çelikler buzun üzerinde kaymayı kolaylaştırıyor. Ayrıca durabilmeyi ve sıçrama öncesi güç alabilmeyi sağlaması için patenlerin çelşk kısmının önünde altı adet çıkıntı mevcut.
İlk olarak bir sanat eserinde bu spora tanık oluşumuz ise 15. yüzyıla rastlıyor. Hollandalı ressam Johannes Brugman’ın bir eserinde buz üzerinde kayarken yere düşen bir azize göze çarpıyor.
#yenisayfa#
Buz pateni pistlerinin olimpik ölçüleri 30x60 metredir fakat ülkemizde bu ölçülere uyacak yeterli sayıda buz pisti şimdilik mevcut değildir. Şu an için ülkemizde olimpik ölçülere uyan sadece 3 tane pist bulunuyor. Ankara’da 1987 yılında açılan Büyükşehir Belediyesi'nin Buz Pateni Sarayı, İzmit’te 1999’da açılan Büyükşehir Belediyesi buz pateni pisti ve İstanbul’da Parkorman’da açılan IcePark ülkemizin sahip olduğu olimpik pistler. Bunlardan başka, olimpik ölçülerde olmayan birçok pist buz pateni, meraklılarının hizmetinde.
Jumplar ve Spinler, Bunlar da Neler?
Jumplar
Jump denilen hareketler sundukları program sırasında sporcuların yaptıkları atlama hareketleridir. 6 tane atlama hareketi vardır; bunlar axel, lutz, flip, ritberger, salchow ve toeloop’tur. Bu atlama hareketleri isimlerini genel olarak bu hareketi yapan ilk sporcunun isminden alır. Artistik buz pateninde spora yeni bir hareket katan kişi o hareketin bundan sonra kendi ismiyle anılmasını da sağlamış olur. Axel Paulsen, Ulrich Salchow, Werner Rittberger ve Alois Lutz bu isimlerden bazıları olarak sayılabilir.
Ayrıca bu 6 jump’ın her biri de kendi içinde başka sınıflara ayrılır. Birli axel, ikili toeloop, üçlü lutz gibi. Peki bunlar ne demek oluyor? Şu demek oluyor: Eğer bir hareket birliyse bu jumpa atlandığında havada bir defa, ikiliyse iki defa, üçlüyse üç defa ve dörtlüyse de dört defa dönüldüğü anlamına geliyor. Tüm bu atlamalar sıçrama, havada dönme ve yere iniş açısından farklılıklar gösterdiğinden 6 değişik isimle bilinir.
Spinler
Spinler ise yerde yapılan dönüş hareketleridir. Bu spinler tek ayakla veya çift ayakla yapılabilir. Hatta harekete daha çok görsellik katmak için dönüş sırasında sıçrayarak ayaklar değiştirilebilir ya da birden çok spin birbirine bağlanabilir.
Ana olarak 3 adet spin kategorisi vardır. Bunlar upright spin, sit spin ve camel spin’dir. Upright spinler sporcuların ayakta ve buza dik olarak yaptıkları dönüşlerdir. Bu kategoride layback spin, scratch spine ve biellmann gibi farklı dönüşler vardır. Sit spinler patencilerin buzda çömelerek, yere iyice yaklaşarak yaptıkları spinlerdir. Bu spinlerde önemli nokta, yere olduğunca çok eğilip oturma pozisyonunu almak ve dizleri bükebilmektir. Camel spin ise tek sporcunun tek ayak üzerinde durup, vücudunu buza paralel bir şekilde eğerek döndüğü hareketlerdir. Ayak ve dönüş yönü değiştirerek bu spinler de daha estetik bir hâle getirilir.
#yenisayfa#
Müzik, dans ve kıyafetler
Buz patenini gözümüzde bu kadar büyüten ise müzik, dans ve kıyafetler olsa gerek. Patenciler sergiledikleri hareketlerin aralarına koreograflarla birlikte hazırladıkları dans figürlerini serpiştiriyorlar ve fondaki müziğe uyarak görsel bir şov sunuyorlar. Üstüne bir de şıkır şıkır giyiniyorlar.
Bu öğelere sporcular sunuşları esnasında çok dikkat etmelidir çünkü hakemler için kıyafetin ve müziğin programla uyumlu olması önemlidir ve bu açıdan sporcudan puan keser veya onlara puan verirler.
Program esnasında çalınan müzik ise enstrümantal olmalı ve sporcunun programıyla birebir örtüşmelidir. Müzikten ve ritimden ayrı yapılan hareketler için hakemlerin hata puanı vermeleri mümkündür. Bir buz pateni müsabakası iki günde yapılan iki yarışmadan oluşur ve bu iki yarışmadaki sunum süreleri farklıdır. Bu yüzden müzik süreleri de farklılık gösterir. Kısa program müziği ortalama 2.5 dakikayken, uzun program süresi ortalama 4 dakikadır.
Ve işte rekabet!
Peki bir buz pateni yarışması nasıl yapılıyor? Hakemler sporcuları nelere göre ve nasıl değerlendiriyorlar? Artistik puan nedir, teknik puan nedir? Ya da kısa program nedir, uzun program nedir? Biraz da bunlara göz atalım...
Buz pateni yarışmaları iki günde yapılıyor. Sporcular yarışmanın birinci gününde kısa programlarını, ikinci gününde ise uzun programlarını (serbest program) sunuyorlar.
Kısa program
Bu sunum önceden belirlenmiş jumpların, spinlerin ve adım dizilerin oluşturduğu 8 zorunlu hareketin yapıldığı gösteridir. Sporcular zorunlu hareketlerini belirli bir sıraya göre, uygun bir müzik eşliğinde yaparlar. İyi yapılamayan bir hareket ikinci kez denenemez bu yüzden sporcuların çok özenli olmaları gerekir. Sunum maksimum 2 dakika 40 saniye sürebilir fakat sporcular tüm hareketleri yerine getirdikleri takdirde birkaç saniye daha erken bitebilirler. Hakemler eksik yapılan ve yapılması unutulan tüm figürler için hata puanı keserler.
Uzun program (Serbest program)
Yarışmanın ikinci etabı olan bu sunumda, adından da anlaşılacağı üzere sporcular kendi programlarını oluşturmada daha serbesttirler. Bu programda sporcular kendilerini daha iyi ifade ederler ve daha uzman oldukları figürleri sergileme imkânı bulurlar. Bu yüzden bu program kısa programa göre daha değerlidir. Bayanlar serbest programı ortalama 4 dakika iken, erkekler serbest programı ortalama 4.5 dakikadır.
#yenisayfa#
Puanlamalar nasıl yapılıyor?
Puanlamayı yapan hakem sayısı yarışmanın büyüklüğüne göre değişebilir. Dünya Şampiyonası, Olimpiyatlar gibi büyük organizasyonlarda heyette 9 hakem yer alır. Hakemler ana puanlamalarını iki ana başlıkta yaparlar ve değerlendirmelerini 6.0 tam puan üzerinden verirler. Bir sporcuya 0.0 puan vermek o sporcunun piste çıkmadığı anlamına gelir, bir patencinin tam puan alması demek ise o sporcunun mükemmel ve hatasız bir gösteri sunduğu anlamına gelir. Hakemler puanlama yapılırken birbirleriyle konuşamazlar.
Değerlendirme başlıklarına bakalım
Teknik puan
Teknik puanlama da hakemler daha çok adından da anlaşılacağı üzere programı teknik açıdan incelerler. Figürlerde yapılan hatalar, kayış hızı ve tekniği ile yapılan hareketlerin zorluk dereceleri hakemler tarafından incelenir.
Artistik puan
Bu puanlamada sporcular estetik açıdan incelenir. Özellikle kıyafet, yüz ifadesi ve kayış stili gibi öğeler önemli rol oynar. Ayrıca sporcuların dansları ve figürlerinin müzikle ve vücutlarıyla da uyumlu olmaları, yüksek puan almaları açısından gereklidir.
Çoğumuz buz üzerinde duramazken durmayı becerip koşanlar, koşmayı becerip zıplayanlar, dönenler, dans edenler de var. Buz pateni öyle bir spor ki izleyenlere sanki bir spor müsabakası değil de bir tiyatro oyunu, müzikal ya da dans şovu sunuyor.